Tết về nhớ.... “Xuân” (1) “ Tôi có chờ đâu, có đợi đâu/ Đem chi xuân lại gợi thêm sầu?/ Với tôi tất cả như vô nghĩa/ Tất cả không ngoài nghĩa khổ đau!”. Đây là những câu thơ “ cửa miệng” của thế hệ 6X chúng tôi khi tết đến xuân về mà không may trong người đầy tâm trạng Tình-Tiền. Và đó là 4 câu thơ đầu trong bài thơ Xuân của Chế Lan Viên (CLV), trong tập thơ Điêu Tàn, in năm 1937, lúc ông mới 17 tuổi! Thời ấy, ở Bình Định, ông cùng với Hàn Mặc Tử, Yến Lan và Quách Tấn, tạo thành nhóm “ Bàn thành tứ hữu” với trường phái "Trường Thơ Loạn" làm dậy sóng thi đàn Việt Nam. CLV,

tên thật là Phan Ngọc Hoan (1920-1989), nguyên quán Quảng Trị, sống ở Bình Định từ năm lên bảy. Tôi đọc ông từ năm lớp bảy, qua Việt Nam Thi Nhân Tiền Chiến. Lúc đầu, thấy bút danh cứ tưởng ông là người Hời lấy họ Việt vì thấy ông hoài niệm về Chiêm Thành rất đậm sâu! “ Chiêm nương ơi, cười lên đi em hỡi!/ Cho lòng anh quên một phút buồn lo!/ Nhìn chi em chân trời xa vòi vọi/ Nhớ chi em sầu hận nước Chàm ta? (Đêm tàn). Sau này, tìm hiểu, đọc lại Điêu Tàn, rồi tiếp những bài thơ, văn ông viết trên đất Bắc sau 1945, mới thấy mình bị “ bé cái lầm” về nhà thơ độc đáo này! Nhận xét về ông khi mới xuất hiện, thiết nghĩ, không ai đúng hơn Hoài Thanh/ Nguyễn Đức Nguyên (1909-1982) : “Cái mạnh mẽ, cái to lớn ấy, những đau thương vô lý mà da diết ấy, cái thế giới lạ lùng và rùng rợn ấy, ai có ngờ ở trong tâm trí một cậu bé mười lăm mười sáu tuổi. Cậu bé ấy đã khiến bao người ngạc nhiên. Giữa đồng bằng văn học Việt Nam ở giữa thế kỷ hai mươi, nó sừng sững như một cái tháp Chàm, chắc chắn và lẻ loi, bí mật”. Hầu hết, thơ là cảm xúc thăng hoa; ở ông, thơ là trí tuệ thăng hoa, nên đầy tính triết luận, phổ quát và sâu sắc. “Hãy cho tôi một tinh cầu giá lạnh/ Một vì sao trơ trọi cuối trời xa!/ Để nơi ấy tháng ngày tôi lẩn tránh/ Những ưu phiền, đau khổ với buồn lo” (Những sợi tơ lòng). Một người vị thành niên, mà viết những câu thơ siêu thực, tượng trưng như thế. Thử hỏi thế gian được mấy ai? Sau 1945, ông từ bỏ “ Điêu Tàn” đầy hồn ma bóng quỷ- “Đây, những cảnh ngàn sâu cây lả ngọn/ Muôn ma Hời sờ soạng dắt nhau đi”; để đến với Cách mạng. Sau khi “ nhận đường” (chữ của Nguyễn Đình Thi); 1954, Chế Lan Viên trình làng tập Gửi Các Anh. Đọc 13 bài thơ trong tập, tôi chẳng thấy thơ đâu cả, thơ viết như văn xuôi có dấu xuống dòng! “Việt Nam đứng trước bao lơn của thế kỷ thứ 20/Liên Xô đứng một bên và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đứng một bên khác” (Chào mừng). Chỉ nghe, ông khóc Staline: “Đồng chí Staline mất rồi/Đồng chí Staline đã mất/Tin dữ truyền đi, nỗi đau xé cắt/Vạt áo nhân dân thấm đầy nước mắt/Dao đâm qua triệu triệu tim người...”(Stalin sống mãi- 3/1953); ông khóc, không bằng ai đó khóc “ Thương cha thương mẹ thương chồng/ Thương mình thương một, thương ông thương mười” và ấn tượng nhất trong tập này là câu “ Bên ni biên giới là nhà/ Bên kia biên giới cũng là quê hương”!( Cho uống thuốc- 6/1954), câu thơ giá trị tương đương 16 chữ vàng! Đến “ Ánh sáng và phù sa” (1960) và “ Hoa ngày thường- Chim báo bão” (1967), vẫn trung thành với mô típ (motif) mỹ học minh hoạ, tụng ca, tuyên truyền nhưng đã bắt đầu xuất hiện cái chất “trí tuệ thăng hoa”, những hình ảnh, biểu tượng mang triết lý sâu sắc hơn người của ông. Trên cánh đồng chữ nghĩa minh hoạ, hô hào ấy, ta nhặt được những câu thơ hay: “ Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở/ Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!/ Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét/Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng/ Như xuân đến chim rừng lông trở biếc/Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương” (Tiếng hát con tàu); “ Tổ quốc thân yêu như quả tim thầm/Ở giữa lòng ta nào ta có biết/Trong xa cách bỗng à ơi giọng Việt/ Ru lòng tôi qua nghìn dặm quê xuân” ( ý nghĩa mùa xuân); “ Dẫu là Chúa cũng sinh từ ruột máu/Ta đẻ ra đời, sao khỏi những cơn đau”, “Hỡi sông Hồng tiếng hát bốn nghìn năm/Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?/- Chưa đâu! Và ngay cả trong những ngày đẹp nhất/ Khi Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc/ Nguyễn Du viết Kiều, đất nước hoá thành văn”, “ Cha ông xưa từng đấm nát tay trước cửa cuộc đời/ Cửa vẫn đóng và Đời im ỉm khoá/“Những pho tượng chùa Tây Phương” không biết cách trả lời/ Cả dân tộc đói nghèo trong rơm rạ.../Văn chiêu hồn từng thấm giọt mưa rơi!” ( Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?- 1965);… Thơ cho Tình yêu, có lẽ không được “định hướng” nhiều, nên “chất” CLV ít bị pha loãng, nên ông đã để cho đời nhiều câu thơ tuyệt đỉnh. Nói về hạnh phúc, khó có bài nào vượt qua Tình Ca Ban Mai: “ Em đi, như chiều đi/Gọi chim vườn bay hết/Em về, tựa mai về/ Rừng non xanh lộc biếc/ Em ở, trời trưa ở/ Nắng sáng màu xanh che/Tình em như sao khuya/Rải hạt vàng chi chít/ Sợ gì chim bay đi/Mang bóng chiều bay hết/ Tình ta như lộc biếc/ Gọi ban mai lại về/ Dù nắng trưa không ở/Ta vẫn còn sao khuya/ Hạnh phúc trên đầu ta/Mọc sao vàng chi chít/ Mai, hoa em lại về...(Chùm nhỏ thơ yêu (1962): “Anh cách em như đất liền xa cách bể/ Nửa đêm sâu nằm lắng sóng phương em/Em thân thuộc sao thành xa lạ thế/ Sắp gặp em rồi sóng lại đẩy xa thêm/Anh không ngủ. Phải vì em đang nhớ/ Một trời sao rực cháy giữa đôi ta/ Em nhắm mắt cho lòng anh lặng gió/ Cho trời sao yên rụng một đêm hoa”. Sau này tình yêu của Hữu Thỉnh trong bài "Thơ viết ở biển" có nét hao hao. Thu về, đổi gió, trời se lạnh; người yêu hay vợ có việc phải đi xa; ngồi cà phê một mình, lấy điện thoại copy: “ Đổi gió mùa thu trời lạnh chăng em?/ Màu xanh khuất mà mây cũng vắng/ Hiu hắt lòng ta như thiếu nắng/ Như căn nhà những tháng không em” (Trời đã lạnh rồi), và gởi cái; thử hỏi trái tim nào không rạo rực (?) Gió mùa đông bắc (năm 1977), ông viết: “ Từ lúc em ra đi, hai lần gió mùa đông bắc thổi qua phòng/ Lần trước lạnh vừa, lần sau lạnh gắt/ Ở đất nước đánh giặc này, ta chỉ sợ gió mùa, không sợ giặc/ Chỉ sợ lòng mình, đâu sợ gió mùa đông.” Câu thơ hay đẹp như pha lê, cứ để yên cho nó lung linh toả sáng, chớ đụng vào- bình với phẩm! Với Mẹ, ông viết: “Xa mẹ mười năm đi khắp nước/Trăm quê chưa dễ thực quê nhà/Sáng nay mới thực về quê nhỉ/ Bóng mẹ già ai giống mẹ ta?”; đọc đến đây, chắc ai cũng nhớ “ Quê hương mỗi người chỉ một/ Như là chỉ một mẹ thôi” ( ĐTQ). Qua bài Con Cò, ông tặng cho đời một câu “slogan” tình Mẫu tử: “ Con dù lớn vẫn là con của mẹ/ Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con.” Có câu nào nghe ấm lòng và sâu sắc hơn? (Còn tiếp). 13/2/2026. Kính chúc quí vị một năm mới nhiều sức khoẻ và thành công!

 

Cuối đông

Sáng chủ nhật, trời se se lạnh, cái lạnh dùng dằng như muốn níu kéo mùa đông ở lại. Lang thang trên mạng, phát hiện một “Ô cửa mùa đông” của vườn nhà chịTrần Thị Thuỳ Vy không khép, tò mò, nhìn qua; tôi thấy Em đang cầm trên tay mùa đông, lững thững “đi dọc triền nỗi nhớ”, trên dòng sông ký ức trong trong một chiều chỉ có mưa và lạnh. Em đi trên “cung đường mùa đông” lá đổ, “hàng cây xao

 

 Thuý Vân ơi! Lệ nhỏ quanh phận người.

Tháng trước, có mấy ngày “cởi ngựa xem hoa” bên Tàu, khi di chuyển từ Hàng Châu về lại khách sạn, đoàn có đi qua cây cầu khá dài, bắt qua dòng sông khá rộng, hdv giới thiệu đây là sông Tiền Đường. À! Hoá ra Tiền Đường là có thật, ngày xưa, đọc/ học Kiều, cứ tưởng con sông này do Thanh Tâm Tài Nhân nghĩ ra vì cái tên có “hơi hớm” liêu trai! Google xem: đây là con sông rộng, dài nhất của tỉnh Chiết Giang, do địa hình dòng chảy thế nào đó mà ở cửa sông có “thuỷ triều vảy cá” rất đẹp, độc đáo, hút hồn du khách. Hôm đó, trời về chiều, mặt sông ngầu đục, ngồi trên xe nên chẳng cảm nhận được gì.

 

Đường đến suối vàng.

Cột mốc, nhắc cho chúng ta khoảng cách không còn bao xa nữa, đây là đường một chiều, và trong thâm tâm, ai cũng muốn đi thật chậm. Đoạn cuối này, anh chị sẽ đi một mình, tự lái chiếc xe Nhân Quả do

Hồ Trường- khúc ca bi tráng của người thua cuộc.

 Ở đời, được vua thua giặc, âu cũng lẽ thường tình! Đã là trượng phu, phù cương thường là chuyện đương nhiên. Nhưng, “mưu sự tại nhân thành sự tại thiên”, một ngày kia chí lớn không thành, phải luân lạc tha phương, có chi phải nói nhiều! Dù biết vậy, nhưng nơi đất khách quê người, thân phận “một thời oanh liệt nay còn đâu ( ?)”,

 

Viết cho tháng ba.

Hắn nhỏ hơn chị ba tuổi, học đệ thất (lớp sáu), chị học đệ tam (lớp mười) trường nữ trung học tỉnh; nhà hắn cách nhà chị một con mương và một cánh đồng. Chị, con nhà trí thức, ba, làm ở tỉnh đường, không biết chức vụ gì, thi thoảng có xe đưa đón, mẹ, giáo viên tiểu học. Nhà có hai anh em. Anh chị học đệ nhất (lớp 12 bây giờ), ở trọ nhà bác ruột trên tỉnh, lâu lâu mới về.

 

Phùng Quán- hôm nay là ngày giỗ ông.

Phùng Quán (1932-1995), ông quê ở Thuỷ Dương, Hương Thuỷ, tp Huế, đã có một “ Tuổi thơ dữ dội”, 2 tuổi mồ côi cha, 13 tuổi gia nhập Vệ quốc đoàn, 16 tuổi cầm súng đánh Pháp, 21-22 tuổi viết “Vượt Côn đảo” nổi tiếng từ những người tù vượt ngục kể lại và nghiễm nhiên được gọi là nhà văn; ông thực sự là một nhân tài Thiên phú. Năm 2007, ông được trao tặng “Giải thưởng Nhà Nước về Văn học- Nghệ thuật”, cùng với Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Đạt.

 

Chuyện cuối tuần #2

Mít mùa đông.

Phàm, ở đời, cái gì ngược ngược trái trái, không theo qui luật thông thường, thì bị nhìn nhận một cách không tích cực cho lắm. Mượn hình ảnh trái mít mùa đông, mít trái mùa, theo quán tính ấy, người đời phán: “ Ngon chi thứ mít mùa đông/ Khôn chi thứ gái lộn chồng mà ra”(cd) và hình như vẫn chưa hạ được cơn tức tối, họ lại bồi thêm “ Dứa trôi sông không bầm cũng dập/ Thứ gái bỏ chồng không chứng nọ cũng tật kia” Ô hay hỉ (?), mít ngon dỡ có dính dán gì với chuyện ly dị/ tự giải thoát đời mình của chị em nhà người ta ? Nói thế là xúc phạm. Những lời cay độc đó, có lẽ, chỉ xuất phát từ bàn nhậu của những kẻ không che được mưa nắng nhà mình cả nghĩa đen và bóng hay của những bà gia gay ngày xưa coi con dâu như người ở.

 Chuyện cuối tuần # 1

Nghĩ về- Định Mệnh.

Chắc ai yêu thich văn học cũng đã đọc: Bi kịch Oedipus- thần thoại Hy Lạp cổ đại đặc sắc. Câu chuyện lâu đời nên có nhiều dị bản, tóm tắt như sau:

Ở nước Thebes, vua Laius và Hoàng hậu Jocasta, không có con nối dõi; một hôm nhà vua đi cầu tự và gặp nhà tiên tri, nhà tiên tri nói: nhà ngươi sẽ có con ngay thôi, nhưng ta nói trước đứa con này lớn lên sẽ giết ngươi và lấy mẹ của nó.

 Tản mạnThu 2024

Hôm nay, là giữa thu, ở xứ sở chủ yếu có 2 mùa mưa nắng này, thu dường như không ghé lại, có chăng, chỉ vài làn gió lành lạnh về đêm vừa đủ ấm một tấm mền mong mỏng. Hình ảnh: lá vàng rơi trong vườn; mây lang thang trên trời; lòng người như tĩnh lại, bên tách cà phê, rít một hơi thuốc thật dài, dõi mắt xa xăm về phương ấy…chỉ có trong tưởng tượng!

 

Tô Thuỳ Yên – một bóng trên đường lớn.

Hôm qua, đi làm về, người khá mệt, mắt bâng quơ, nhìn phía hồ cá góc sân, thấy nhánh lan rừng mà tôi đã bỏ bê từ lâu, nở một chùm hoa vàng ánh; trời mùa này nắng nóng, giò lan rừng cằn cổi, khô quắp, thế mà vẫn cho đời vài bông hoa thật đẹp và ngay trong khoảnh khắc ấy, câu thơ “Cám ơn hoa đã vì ta nở” trong bài Ta Về của Tô Thuỳ Yên, hiện về trong trí nhớ.

Ngày của Mẹ.

 Hôm nay, 12/5/2024, là Ngày của Mẹ, theo văn hóa phương Tây, thiễn nghĩ cũng tương đồng với ngày lễ Vu Lan, theo truyền thống Phật giáo, là ngày báo hiếu cho Mẹ; tôi xin được chúc mừng cho những ai đương còn mẹ để ‘thấy lòng vui sướng hơn !

 Tháng ba về.

Anh có về Tiên Phước với em không? Tháng ba, mùa sưa bừng nở, hương vàng sưa thơm ngát một khoảng trời. Nghe thông báo lễ hội Kỳ yên sắp mở, làng Lộc Yên mong ngóng bước ai về. Em sẽ cùng anh đi trên con đường xưa, con đường nhỏ như tình em chưa đủ lớn, mãi còn đây đau đáu một phương trời.

 Cuối giêng

Bây giờ là cuối giêng, những vạt nắng lao xao, như muốn kéo mùa xuân ở lại. Giữa dòng đời xuôi ngược, em tôi còn lận đận mưu sinh.

Trời thường hành hạ người tài hoa; nét vẽ bay lên, cuộc tình đổ xuống; màu thời gian có khuây khoả nỗi nhọc nhằn(?)

 Hôm nay, Thạch tui, nhận khá nhiều lời chúc mừng của quí ACE. Xin được cám ơn tất cả.

Mời quí ace đọc chuyện sau nhé!

Anh tạm gọi là thành đạt, tuy chưa phải hàng đại gia nhưng nhà có, xe có, vợ con đuề huề, tiền trong túi rủng rẻn; là một quan chức cấp huyện, nằm trong diện “qui hoạch” nên cũng có một số đàn em cung phụng.

 Đêm đi lang thang.

Đêm, khó ngủ, có lẽ do ly cà phê chiều với người bạn. Trời cuối năm ở đây thật dễ chịu, ngày, nắng đủ ấm cho nụ mai vàng bung lụa; đêm về, se lạnh vừa một chiếc chăn. Một mình lang thang trong đêm (thói quen khi mất ngủ), giữa khu đất phân lô bán nền, chưa mấy người ở; lúa non trên mảnh ruộng bên mép

 

Có ông già Noel thật không?

Tháng 9 năm 1897, bé Virginia O”Hanlon, 8 tuổi, sống ở Manhattan New York (Mỹ); đã gởi cho tờ The New York Sun một lá thư, cháu viết: “ Cháu 8 tuổi, vài bạn cháu nói ông già Noel không có thực đâu. Ba cháu nói báo The Sun viết gì cũng đúng cả. Làm ơn cho cháu hỏi ông già Noel có thật không?”

 

Nơi dòng sông chảy ngược.

Quê tôi có huyện Tiên Phước (TP), thuộc miền tây Quảng Nam, nơi đây, núi không cao, nước không sâu, không hiểu cuộc đất vặn xoắn thế nào, để hình thành một con sông chảy ngược từ đông sang tây, thế mới có câu: Sông Tiên nước chảy ngược dòng/ Lấy chồng Tiên Phước đừng hòng

 

Thời hoa đỏ.

Tôi đến Hải Phòng vào một ngày cuối hạ đầu thu, thành phố hoa phượng này chỉ còn lại lác đác vài bông hoa nở muộn; một mình lang thang phố lạ, bất chợt, nhớ đến nhà thơ Thanh Tùng (1935-2017), ở tp này đã viết Thời hoa đỏ, cho đến bây giờ vẫn còn đỏ rực!

 

Thành ngữ buồn.

Do công việc, hằng ngày, tôi thường đi ngang qua hành lang phòng chờ sinh bệnh viện và rất nhiều lần được nghe câu chúc mừng của các bà nội, ngoại: “ Ruộng sâu, trâu nái không bằng con gái đầu lòng”( Ruộng sâu là ruộng đất tốt cho năng suất cao, trâu nái là trâu cái, sẽ đẻ, sinh lợi nhanh), khi một sản phụ nào đó vừa cho ra đời